Hönnun á Íslandi þarf að takast á við ólíka mælikvarða, allt frá litlu heimili þar sem hver fermetri skiptir máli til opinna borgarrýma sem þurfa að þjóna fjölbreyttum hópum. Þótt verkefnin séu ólík tengjast þau með sameiginlegum spurningum: Hvernig nýtist rýmið best, hvernig hefur veðrið áhrif á upplifunina og hvernig getur hönnun stutt við daglegt líf án þess að verða óþarflega flókin?
Heimilið sem upphafspunktur
Á heimilinu birtist hönnun fyrst og fremst í nánum ákvörðunum. Skipulag herbergja, birtustig, geymslur og efnisval móta hvernig fólk hreyfir sig um rýmið og hvernig það upplifir ró eða virkni. Í íslenskum íbúðum, þar sem dagsbirta getur verið breytileg og íbúðarverð hátt, er mikilvægt að huga að sveigjanleika. Sama rými getur þurft að vera vinnustaður, leiksvæði, borðstofa og hvíldarstaður eftir tíma dags.
Góð innanhússhönnun snýst því ekki aðeins um útlit. Hún krefst skilnings á venjum íbúanna, hljóðvist, loftgæðum og aðgengi. Innbyggðar lausnir geta dregið úr sjónrænum óreiðu, en þær þurfa jafnframt að vera viðgerðarhæfar og endingargóðar. Náttúruleg efni, vönduð lýsing og hófleg notkun lita geta skapað hlýju án þess að rýmið verði þungt.
Byggingin í samhengi við veðrið
Þegar horft er út fyrir heimilið verður íslenskt veður strax ráðandi þáttur. Vindur, úrkoma, frost og salt á strandsvæðum reyna á byggingar og mannvirki með öðrum hætti en á mörgum þéttbýlissvæðum erlendis. Hönnun þarf því að sameina fagurfræði og tæknilega útfærslu. Gluggar, inngangar, klæðningar og frárennsli þurfa að vinna saman svo byggingin haldist heil og notaleg yfir langan tíma.
Staðsetning hefur einnig áhrif á upplifun. Bygging sem virðist lokuð og skjólgóð yfir vetrarmánuðina getur orðið of heit eða lítt nothæf að sumri ef ekki er gert ráð fyrir loftun og sólarálagi. Þess vegna skiptir máli að lesa landslagið, fylgjast með gönguleiðum og skilja hvernig dagsbirta fellur á lóðina. Hönnun sem tekur mið af þessum atriðum verður oft hófstilltari en jafnframt sterkari í notkun.
Frá einkarými til sameiginlegs rýmis
Á mörkum heimilis og borgar myndast sameiginleg rými: stigagangar, inngarðar, húsagarðar og smærri torg. Þar þarf hönnun að miðla milli ólíkra þarfa. Íbúar vilja öryggi og næði, en borgin þarf opin svæði sem hvetja til samskipta. Skýr skil á milli einkasvæðis og almenningsrýmis geta dregið úr árekstrum, til dæmis með gróðri, lýsingu, setsvæðum og vönduðum yfirborðsefnum.
Í þessu samhengi getur fagleg umfjöllun um arkitektúr og hönnun víkkað umræðuna, meðal annars í https://hadesignmag.is/, þar sem áhersla á ólík verkefni hjálpar til við að setja einstakar lausnir í stærra samhengi. Slík umræða er gagnleg þegar meta þarf hvort hönnun þjóni raunverulegri notkun eða sé fyrst og fremst myndræn yfirlýsing.
Borgin sem lifandi kerfi
Í borgarrýminu stækkar mælikvarðinn enn frekar. Göturnar þurfa að taka við gangandi vegfarendum, hjólreiðafólki, almenningssamgöngum, atvinnustarfsemi og þjónustu. Hönnun gangstétta, gatnamóta og torga hefur bein áhrif á það hverjir geta notað borgina og hvenær. Aðgengi fyrir fólk með ólíka hreyfigetu ætti að vera grundvallaratriði, ekki viðbót sem bætt er við síðar.
Gróður og vatnslausnir gegna einnig mikilvægu hlutverki. Tré, runnar og blómabeð geta veitt skjól, bætt loftgæði og dregið úr sjónrænum hörku steyptra flata. Á sama tíma þurfa þau að vera valin með tilliti til íslensks loftslags og viðhalds. Borgarhönnun sem virðir takmarkað fjármagn og daglegt rekstrarumhverfi er líklegri til að endast en lausn sem byggir eingöngu á upphaflegri sýn.
Samfella milli skala
Þegar horft er frá heimilinu út í borgina kemur í ljós að sömu grunngildi endurtaka sig: gott skjól, skýr notkun, vandað efnisval, aðgengi og virðing fyrir umhverfinu. Mismunurinn felst í stærð verkefnisins og fjölda þeirra sem eiga hlut að máli. Hönnun sem virkar vel á einum skala þarf ekki sjálfkrafa að virka á öðrum, en reynsla úr nánum rýmum getur kennt borginni margt um þægindi, umhyggju og mannlega nálgun.
Íslenskt umhverfi kallar þannig á hönnun sem er bæði næm og raunsæ. Hún þarf að bregðast við veðri, landslagi og samfélagsbreytingum, en einnig að skapa rými sem fólk vill nota og vernda. Með því að tengja saman heimili, byggingar og borgarrými verður unnt að móta heildstæðara umhverfi þar sem hönnun er ekki aðeins sýnileg, heldur finnst í daglegu lífi.